معرفي استان كرمان
موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی استان
استان کرمان در جنوب شرقی فلات مرکزی و بین ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۲۹ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۵۵ دقیقه تا ۳۲ درجه عرض شمالی قرار دارد. این استان از شمال به استانهای خراسان جنوبی و یزد، از شرق به استان سیستان و بلوچستان، از غرب به استان فارس و از جنوب به استان هرمزگان محدود میشود. مساحت استان در سال ۱۳۸۸ معادل ۱۸۳۱۹۳ کیلومتر مربع بوده و از لحاظ وسعت بزرگ ترین و پهناورترین استان کشور به حساب میآید. این استان درتقسیمات کشوری سابق ایران استان شماره ۸ کشور بود و هرمزگان و بخشهای وسیعی از یزد را نیز شامل میشد.[۴]
براساس آخرین تقسمات کشوری، استان کرمان دارای ۲۰ شهرستان، ۶۳ شهر، ۵۱ بخش و ۱۴۶ دهستان است. شهرستانهای آن عبارتاند از: انار،بافت، بردسیر، بم، جیرفت، رابر، راور،رفسنجان، رودبارجنوب، ریگان، زرند،سیرجان، شهربابک، عنبرآباد، فهرج،قلعه گنج، کرمان، کوهبنان، کهنوج،منوجان. [۵]
جغرافیای طبیعی و اقلیم استان
استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و ارتفاعات آن دنباله رشته کوههای مرکزی ایران است.جالب اینکه با دارا بودن بیش از 14 قله با ارتفاع بیش از 4000 متر بهشت کوهنوردان نامیده شدهاست.استان کرمان از تنوع آب و هوایی از گرم و شدیدا خشک متمایل به نه چندان خشک تا کویری، و در برخی از نقاط مانند بافت و بزنجان از هوایی معتدل و کو هستانی برخوردار است . این استان تحت تا ثیر بادهای مختلف برون منطقهای و محلی است. وزش این بادها آب و هوای ان را دستخوش تحولات زیادی میکند. تنوع اقلیمی در استان کرمان بسیار زیاد بوده و مناطق کوهستانی سرد و پر باران مثل بزنجان، رابر، راین، گوغر و نیز مناطق گرمی مثل شهداد را در خود جای دادهاست.
جغرافیای تاریخی
در برخی از سندهای تاریخی جغرافیایی این منطقه، کرمان، کارمانیا و کرمانی ذکر شدهاست. درقرن ۲۰ قالی بافی، صنعت عمده این کرمان را تشکیل میداده. این صنعت به تدریج از شهر به روستاهای اطراف مانند ماهان، جوپار و چترود کشیده شد. امروزه کرمان به دلیل وجود معادن و کشاورزی توسعه چشمگیری یافتهاست.تا جاییکه با افزایش میزان شهر نشینی و تغییر فوق العاده در اداب و رسوم، هم اکنون به یکی از کلان شهرهای ایران مبدل شده و رفته رفته حق طبیعی خویش را باز میابد و با سرعتی چشمگیر روند رو به پیشرفت را ادامه میدهد .
ویژگیهای طبیعی و اقلیمی
بلندیهای استان کرمان دنباله رشته کوههای مرکزی ایران است که از چین خوردگیهای آتشفشانی آذربایجان آغاز میشود و تا بلوچستان امتداد مییابد و دنباله آن را در فلات مرکزی، حوزههای پست داخلی و کویر چندین بار قطع میکنند.کوه هزار مرتفعترین قله استان کرمان و جنوب ایران است و ارتفاع آن ۴۵۰۱ متر میباشد و در غرب شهر راین واقع شدهاست. کوه کوشا (کوه شاه بافت) نیز با ارتفاع بیش از ۴۳۰۰متر در ۳۰ کیلومتری شمال بافت قرار دارد. تنوع آب و هوایی استان کرمان به دلیل شرایط خاص اقلیمی در خور توجهاست. در نتیجه این شرایط اقلیمی، در واحی شمال، شمال غربی و مرکزی آب و هوا خشک و در جنوب و جنوب شرقی گرم و مرطوب است. بارندگیهای ۳۰-۶۰ میلیمتری دشت نرماشیر و شهداد و ۲۵۰-۴۰۰ میلیمتری کوههای رابر، ده بکری و جبال بارز، و حتی بیش از ۴۰۰میلیمتر در گوغر و نیز وجود تنها پارک ملی جنوب شرق ایران یعنی پارک ملی خبر در جنوب بافت خود گویای مناطق اکولوژیک متفاوت در این استان است. رژیم بارندگی اغلب به صورت باران است و در محدوده آبان ماه تا اردیبهشت ماه قرار دارد و از بادهای غربی و شمال غربی منطقه تغذیه میشود که اغلب موسمی و خشک است و به دلیل در برداشتن انبوه خاک و شن رطوبت نسبی هوا را تقلیل میدهد.
شهداد که در کویر لوت قرار گرفته از کانونهای فراوردن مرکبات در ایران است. پسته، گردو، زیره، خرما، مرکبات، محصولات جالیزی، پنبه، ذرت و...از سایر محصولات کشاورزی مهم استان میباشد.
باغهای پسته رفسنجان، نخلستانهای بم، باغهای گردوی بافت، گوغر و رابر، موزستانهای جیرفت همه از کشتگاههای بزرگ ایرانند. مس سرچشمه، کرومیت فاریاب، مس میدوک و خاتون آباد شهربابک، مناطق آزاد سیرجان و بم و شهر کرمان هم از مناطق صنعتی این استانند. جیرفت را بخاطر آب و هوای گرمسیری و آب فراوانش، هندوستان ایران و ارزوئیه را کالیفرنیای ایران نامیدهاند. بافت را به دلیل ارتفاع زیاد آن از سطح دریا(سومین شهر مرتفع ایران) بام کویر و سیبری جنوب میگویند. رابر را به دلیل آب و هوای خوش و مناظر طبیعی رامسر جنوب و بردسی را مروارید کویر گفتهاند. باستان شناسان ایران و جهان استان کرمان را به سبب دارا بودن آثار تاریخی ماقبل میلاد وبسیار تاریخی (که در برخی موارد قدیمیترین آثار جهان محسوب میشوند)از جمله تمدن هلیل رود جیرفت، تپه یحیی بافت و تل ابلیس و دژهای ساسانی کرمان گهواره تمدن نامیدهاند. به دلیل تنوع زمینشناسی و فراوانی معدن، این استان را بهشت زمین شناسان و معدنکاران نیز گفتهاند.
صنایع و معادن
صنایع استان کرمان به دو دسته صنایع دستی و ماشینی تقسیم میشوند. صنایع دستی شامل شال، پته و ترمهاست که به غیر از پته دوزی باقی از رونق سابق برخوردار نیستند. صنایع دستی کارگاهی چون: قالی بافی، جاجیم بافی، گلیم بافی و خورجین بافی از صنایع رایج این استان به شمار میرود. صنایع ماشینی استان به سه دسته کارگاهی کوچک، متوسط و بزرگ تقسیم میشوند که از این صنایع میتوان سیمان، خانه سازی، نوشابه سازی، قند، ذغال سنگ و مس که معروفیت جهانی دارد را نام برد. معادن استان در تامین مواد اولیه مورد نیاز صنایع کشور نقش ارزندهای بر عهده دارند. معادن سرشار آهن، ذغال سنگ، مس و دیگر فلزات چرخهای صنعت استان و کشور را به گردش در میآورند. معادن ذغال سنگ قسمتی از نیاز کارخانه ذوب آهن اصفهان را تامین میکنند. منابع مس سرچشمه کرمان که به گواهی کارشناسان از غنیترین و خالصترین معادن مس درجهان به شمار میرود، از ویژگیهای اقتصادی استان کرمان بهشمار میآید.
معادن کرومیت بافت، جیرفت و کهنوج نیز از مهمترین معادن کرومیت ایران به شمار میروند و معدن تیتانیوم کهنوج تنها معدن از این فلز در ایران میباشد.[نیازمند منبع]
از نظر اقتصادی منطقه ویژه و آزاد تجاری سیرجان اهمیت استان کرمان را افزایش دادهاست. این منطقه ویژه صرف نظر از تاثیراتی که در توسعه اقتصادی کل استان داشته، از دیدگاه توسعه جهانگردی نیز اهمیت زیادی دارد. سیرجان گذرگاه اصلی انتقال کالا به کشورهای خاور ایران و هم چنین اروپا و خلیج فارس بوده و مسیر رفت و برگشت کلیه کالاهای تجاری از بندر شهید رجایی هرمزگان به کشورهای آسیای میانه، قفقاز و روسیهاست. در واقع این شهر محل اتصال کلیه محورهای ترانزیتی و حمل و نقل کالا از جنوب به شمال، خاور و باختر ایران و سایر کشورهای شمالی، خاوری و باختری اروپا و خلیج فارس است. راه ترانزیت اصلی زمینی (جادهای و ریلی) از طریق بندر شهید رجایی به استانهای بزرگ و صنعتی کشور(کرمان - فارس - یزد)، از مسیر این شهرستان و منطقه ویژه اقتصادی عبور میکند. این منطقه به عنوان یک قطب اقتصادی ویژه بر بستر مزیتهای باراندازی، در ساختار اقتصادی استان کرمان نقش و موقعیت قابل توجهی را احراز کردهاست و در آینده نیز بر اهمیت این جایگاه اقتصادی افزوده خواهد شد.
موقعیت اقتصادی
امروزه با توسعه همه جانبه و سرمایه گذاریهای عمرانی و اقتصادی و به خصوص ایجاد منطقه آزاد سیرجان، ارگ جدید بم، راه آهن بافت و پیوستن خط راهآهن سراسری کشور و امتداد آن تا آبهای خلیج فارس و تأسیس فرودگاه جدید رفسنجان و دهها پروژه دیگر، سیمای استان کاملاً دگرگون شده و به یکی از استانهای مهم کشور تبدیل شدهاست. معادن سرشار آهن، ذغالسنگ، مس و دیگر فلزات این استان چرخهای صنعت کشور را به گردش در میآورد.بیش از ۴۰٪ باغهای کشور در این استان قرار دارد و نقش اساسی در تامین محصولات زراعی و خودکفایی در تولید گندم در سال ۸۸ داشتهاست. این استان پهناور پس از خوزستان، زرخیزترین استان کشور محسوب شده و سهم بالایی در تولید ناخالص ملی داشتهاست . هماکنون در سند توسعه این استان رسیدن به عنوان سومین استان توسعه یافته کشور پس از تهران و اصفهان برنامههای قابل توجهی در حال اجراست که در صورت تامین منابع مالی مناسب تا ۵ سال آینده محقق خواهد شد .
بازارها
بازارهای شرقی و غربی، بازار میدان ارگ، چهار سوق گنجعلی خان، بازار اختیاری، بازار سرداری، بازار عطاری وبازار مظفری.
کاروانسراها
کاروانسرای وکیل، کاروانسرای علینقی خان، تیمچه حاج اقا عبدالله، تیمچه کوزه گرها، سرای گلشن، سرای جر، کاروانسرا هنود (هندیها).
مساجد
مسجد جامع کرمان، مسجد گنجعلی خان، مسجد امام.
آب انبارها
آب انبار علیمردان خان. آب انبار حا آقا علی. آب انبار ابراهیم خان.
آرامگاهها
آرامگاه شاه نعمت الله ولی، خواجه خضر، مقبرهٔ اتابک بر غوچ (بزقش) مقبره میر حیدر، آرامگاه شاه فیروز، ارامگاه اخوند، آرامگاه میر زبیر، مزار شیخ علی بابا، آرامگاه شاهزاده حسين جوپار.
موزهها
موزه آستانه شاه نعمت الله ولی، موزه ضرابخانه، موزه مردمشناسی، موزه باغ تاریخی ماهان موزه حمام قدیمی قریش رفسنجان، موزه ریاست جمهوری در رفسنجان موزه باستانشناسی در شهداد، موزه و نمایشگاه دز یخدان قدیمی.
صنایع دستی و سوغات
صنایع دستی کرمان اوازه جهانی داردو عبارتند از پته دوزی، قالی کرمان، منسوجات دستباف مانند ترمه، شال بافی. سوغات کرمان شامل زیره، پسته، عطر و عرقیات، خرما و مرکبات همچنین حنا، قاووت و شیرینیهای خاصی مثل کلمپه، کماج سهن، حلوا، خرما، بریز، حاج بادام و حاج پسته و مسقطی.